Bilim İnsanları Kadın ve Erkek Beyninin Riski Neden Farklı İşlediğini Açıkladı
Ankara, 17 Nisan 2026 — Yüksek çözünürlüklü genetik analiz, kadın ve erkek beyinleri arasında 3 binden fazla gende ince moleküler farklılık olduğunu ortaya koydu. Bu farklılıklar DEHB, şizofreni ve Alzheimer gibi hastalıkların cinsiyetleri neden farklı etkilediğine ışık tutuyor.
3 Bin Gende Cinsiyete Bağlı Farklılık
Araştırmacılar, 30 yetişkinden (15 erkek, 15 kadın) alınan beyin dokusu örnekleri üzerinde tek çekirdekli RNA dizilimi kullanarak altı kortikal bölgedeki gen aktivitesini haritaladı. Çalışma, biyolojik cinsiyetin genel beyin çeşitliliğinin yalnızca çok küçük bir kısmını açıkladığını, ancak en az bir kortikal bölgede cinsiyete bağlı transkripsiyon sergileyen 3 binden fazla gen tespit edildiğini ortaya koydu. Beyin bölgeleri ve hücre tipleri arasında tutarlı etkilere sahip 133 gen belirlendi.
Hastalık Riskiyle Şaşırtıcı Örtüşme
Cinsiyete bağlı ifade gösteren genlerin çoğu, DEHB, şizofreni, depresyon ve Alzheimer hastalığı dahil nöropsikiyatrik ve nörodejeneratif bozukluklarla ilişkili genetik varyantlarla örtüşüyor. Bu bulgu, biyolojik cinsiyetin belirli genetik riskler için bir “çarpan” veya “tampon” görevi görebileceğini düşündürüyor. En güçlü farklılıklar cinsiyet kromozomlarında bulunan genlerde görülürken, çeşitliliğin çoğu cinsiyet kromozomlarına bağlı olmayan otozomal genlerde meydana geldi ve ağırlıklı olarak cinsiyet steroid hormonları tarafından yönlendirildi.
Sosyalleşme mi Biyoloji mi?
Araştırmacılar, tespit edilen farklılıkların biyolojik cinsiyetten kaynaklanabileceği gibi bir ömür boyu süren sosyalleşme ve deneyimle de pekiştirilebileceğini kabul ediyor. Jessica Tollkuhn ve Marc Breedlove ilgili değerlendirmede “Bu tür sosyal etkilerin rolü, gen ifadesindeki cinsiyet farklılıkları doğumdan önce mevcutsa ekarte edilebilir ve gelecekteki çalışmalar bu soruyu ele alabilir” ifadelerini kullandı. Çalışma, geleneksel beyin taramalarının tespit edemediği bireysel hücre tiplerindeki farklılıkları ortaya çıkarması açısından önem taşıyor.
Kaynak: Sex-biased gene expression in the human cortex – Science Advances
